Kul Nesimi (17. Yüzyıl)

Alevi-Bektaşi Halk Ozanı • Hurufi Şair • Kentli Ozan

Kul Nesimi, 17. yüzyılda yaşamış, gerçek adı Ali olan büyük bir halk ozanıdır. Edebiyat tarihinde sıklıkla 14. yüzyılda derisi yüzülerek öldürülen Bağdatlı Seyyit Nesimi ile karıştırılsa da; dili, yaşadığı dönem ve toplumsal olaylara yaklaşımıyla ondan ayrılır. O, inancı uğruna serini (başını) meydana koymuş, “Enel Hak” geleneğinin Anadolu’daki en gür seslerinden biridir.

Tarihsel Kimliği ve Tespiti

Kul Nesimi’nin yaşadığı yüzyıl, kendi şiirlerindeki tarihsel atıflarla kesinleşmiştir:

• Tarih Hesabı: Bir şiirinde Seyyit Nesimi’den “264 yıl sonra” bu yolu sürdürdüğünü belirtir. Bağdatlı Nesimi’nin ölüm yılı olan 1404’e bu sayı eklendiğinde 1668 yılı bulunur. Bu da onun 17. yüzyılın tam ortasında yaşadığını kanıtlar.
• Soyu: Şiirlerinde büyük dedesinin, 14. yüzyılda Yunus Emre’nin izleyicisi olan ünlü Said Emre olduğunu bizzat belirtir.
• Dili: Seyyit Nesimi’nin ağır ve klasik diline karşılık Kul Nesimi, 17. yüzyıl Anadolu Türkçesini, halkın anlayacağı sadelikte ve hece vezniyle kullanmıştır.

İnancı ve Siyasi Duruşu

Kul Nesimi sadece bir şair değil, döneminin siyasi çalkantılarına karışmış, mahkemelerde yargılanmış bir mücadele adamıdır.

• Yargılanma: “Sen bu ilmi kimden aldın dediler / Ustamdan almışım, pirden gelirim” dizeleriyle kadılar önünde verdiği hesabı ölümsüzleştirmiştir.
• Hurufilik ve Bektaşilik: Hacı Bektaş Veli’ye ve “Şah-ı Velayet” Hz. Ali’ye olan bağlılığını her fırsatta dile getirmiş, Hurufilik inancını Anadolu Bektaşiliği ile harmanlamıştır.
• Meşrebi: Hem Caferi hem de Haydari olduğunu şiirlerinde açıkça beyan eden bir derviştir.

Kült Şiirlerinden Notlar

Edebi Miras

Kul Nesimi’nin şiirleri, yüzyıllar boyunca conklerde saklanmış ve halkın hafızasında yaşamıştır. Cahit Öztelli gibi araştırmacıların çalışmaları sayesinde, Bağdatlı Nesimi’nin gölgesinden kurtarılarak hak ettiği müstakil kimliğine kavuşmuştur.